Khi Một Câu Đố Logic Làm Bạn Đổi Cách Nhìn Vấn Đề

Tôi từng nghĩ thứ làm nên một câu đố logic hay là sự thông minh của người ra đề. Nhưng sau một thời gian đọc và chơi đủ nhiều, tôi nhận ra điều giữ mình ở lại lâu nhất lại không phải đáp án. Thứ đáng nhớ nhất là khoảnh khắc mình buộc phải đổi góc nhìn. Có những câu ban đầu tưởng rất bình thường, thậm chí còn thấy hơi dễ. Thế rồi chỉ vì mình bám quá chặt vào một cách hiểu duy nhất, đáp án cứ đứng ngay trước mặt mà vẫn không nhìn ra.

Tôi thích cảm giác ấy vì nó giống hệt nhiều chuyện ngoài đời. Không phải lúc nào mình cũng sai vì thiếu dữ kiện. Nhiều khi mình sai chỉ vì đang nhìn mọi thứ từ một hướng quá quen. Và điều thú vị là một câu đố tư duy ngắn đôi khi làm được việc mà những lời khuyên dài dòng không làm được: nó khiến mình khựng lại, rồi tự thấy cách suy nghĩ của mình đang bị giới hạn ở đâu.

Có những câu đố chỉ chờ bạn bỏ lối nghĩ quen thuộc xuống một chút

Một trong những câu tôi nhớ mãi là: Một người đàn ông nhìn vào bức ảnh rồi nói: “Anh em trai và chị em gái tôi không có ai cả, nhưng cha của người trong ảnh là con trai của cha tôi.” Người trong ảnh là ai? Nếu vừa đọc vừa cố dựng một cây gia đình thật phức tạp, bạn rất dễ tự làm mình rối. Nhưng chỉ cần lùi lại một bước, mọi thứ đơn giản hơn nhiều. “Con trai của cha tôi” chính là tôi. Vậy cha của người trong ảnh là tôi, nên người trong ảnh là con của tôi.

Điều tôi thích ở câu này là nó nhắc mình đừng vội lao vào độ phức tạp. Rất nhiều người có xu hướng tin rằng cái gì khiến mình khựng lại thì hẳn phải có đáp án cầu kỳ. Trong khi nhiều câu đố suy luận lại chỉ yêu cầu một động tác rất nhỏ: bỏ bớt phần mình tự thêm vào.

Một câu khác còn đơn giản hơn: Bạn đang ở trong một căn phòng có ba công tắc. Ở phòng bên cạnh có một bóng đèn. Bạn chỉ được sang phòng bên cạnh đúng một lần. Làm sao biết công tắc nào điều khiển bóng đèn? Lần đầu đọc, tôi nghĩ ngay đến việc phải nhìn, phải đoán, phải nhớ vị trí thật nhanh. Nhưng rồi câu đố này buộc mình nghĩ bằng cảm giác chứ không chỉ bằng mắt. Bật công tắc thứ nhất một lúc rồi tắt đi, bật công tắc thứ hai và bước sang phòng bên cạnh. Nếu bóng đèn đang sáng thì đó là công tắc thứ hai. Nếu bóng đèn tắt nhưng còn nóng thì đó là công tắc thứ nhất. Nếu bóng đèn tắt và lạnh thì đó là công tắc còn lại.

Nghe xong ai cũng thấy hợp lý, nhưng điều hay là trước đó rất nhiều người chỉ nghĩ trong khuôn khổ “bóng đèn thì chỉ nhìn sáng hay tắt”. Câu đố này làm tôi nhớ rằng mình thường quên mất một vấn đề có thể được giải bằng nhiều giác quan, nhiều đường đi khác nhau.

Đổi góc nhìn không phải lúc nào cũng là sáng tạo lớn, nhiều khi chỉ là đổi trọng tâm

Tôi thích những câu đố mà sau khi biết đáp án, mình có cảm giác như cánh cửa vẫn ở đó từ đầu, chỉ là mình cứ nhìn nhầm sang bức tường bên cạnh.

Chẳng hạn: Một cái thùng không có nắp, hình vuông. Làm thế nào để gọi đúng tên cái thùng đó chỉ bằng một từ? Nhiều người nghĩ đây là câu đố ngôn ngữ và bắt đầu đi tìm những từ lạ. Nhưng thật ra “thùng” đã là một từ. Đáp án là cứ gọi nó là “thùng”. Câu này gần như khiến người ta bật cười vì sự đơn giản của nó, nhưng cũng nhắc rất rõ rằng không phải lúc nào đề bài cũng đòi ta nghĩ xa. Có lúc nó chỉ đang thử xem mình có đang tìm kiếm một cái gì “cao siêu hơn mức cần thiết” hay không.

Hay câu: Một con vịt đứng trên bờ hồ. Trước mặt nó có hai con vịt, sau lưng nó có hai con vịt, ở giữa lại có một con vịt. Tổng cộng có mấy con? Nếu cứ lấy từng cụm rồi cộng dồn, rất dễ đi đến con số sai. Nhưng chỉ cần đổi cách hình dung thành một hàng ba con vịt, mọi thứ trở nên dễ hiểu ngay. Con đầu tiên có hai con phía sau. Con cuối có hai con phía trước. Con ở giữa thì đúng là ở giữa. Tổng cộng chỉ có ba con.

Đó là điều tôi rất thích ở dạng câu hỏi này. Nó không ép mình trở thành người cực kỳ xuất sắc mới giải được. Nó chỉ nhắc mình rằng một sơ đồ hình dung khác, một cách sắp xếp lại thông tin khác, có thể làm cả vấn đề đổi màu.

Nhiều khi điều câu đố dạy mình không phải đáp án, mà là thái độ trước một vấn đề khó

Tôi để ý thấy người hay giải được câu đố logic chưa chắc là người tính nhanh nhất hay có nhiều kiến thức nhất. Họ thường là người chịu đứng lại lâu hơn một chút ở chỗ mình đang bí. Họ không quá nôn nóng phải trả lời ngay. Họ cho phép bản thân thử một cách hiểu khác.

Một câu đố tôi rất hay mang ra nói chuyện với bạn bè là: Có một căn nhà màu đỏ được xây bằng gạch đỏ, một căn nhà màu xanh được xây bằng gạch xanh, một căn nhà màu vàng được xây bằng gạch vàng. Vậy nhà kính được xây bằng gì? Câu này làm nhiều người cắm đầu vào chuỗi màu sắc và vật liệu, trong khi đáp án lại nằm ngay trong tên gọi. Nhà kính được xây bằng kính. Muốn thấy điều đó, ta phải ngừng chạy theo nhịp mà đề bài vừa tạo ra.

Tôi nghĩ đây cũng là một bài học khá thật trong đời sống. Có lúc người khác, hoặc chính hoàn cảnh, vô tình tạo ra cho mình một nhịp suy nghĩ sẵn. Nếu mình đi theo nhịp ấy quá nhanh, mình sẽ tưởng chỉ có một con đường. Trong khi chỉ cần tách ra khỏi quán tính vài giây, đáp án khác có khi đã ở đó từ đầu.

Từ những câu đố ngắn, tôi bắt đầu chú ý hơn đến cách mình phản ứng trước mọi chuyện

Sau một thời gian, tôi thấy thứ thay đổi không phải là mình trở thành người giải đố giỏi hơn hẳn. Thay đổi lớn hơn nằm ở chỗ tôi bớt phản ứng ngay lập tức trước những điều chưa hiểu hết. Tôi đọc chậm hơn một chút, hỏi lại rõ hơn một chút, và bớt tin rằng góc nhìn đầu tiên của mình chắc chắn là góc đúng.

Có thể đó là lý do tôi vẫn thích quay lại với những câu đố logic ngắn. Chúng không ồn ào, không nặng nề, nhưng lại rất thật. Chúng nhắc mình rằng tư duy không chỉ là biết nhiều. Tư duy còn là biết dịch chuyển cách nhìn đúng lúc. Nếu bạn cũng thích kiểu luyện não nhẹ mà vẫn có cảm giác học được điều gì đó, bạn có thể xem các liên kết tải ứng dụng Vietnam Quiz ngay bên dưới website. Đôi khi chỉ vài phút mỗi ngày với những câu hỏi đúng kiểu cũng đủ làm đầu óc mình linh hoạt hơn hẳn.